COLUMN TRENDS: 'Oude wetgeving, nieuwe gezinsvormen'

Koen Van Duyse bespreekt in zijn columns voor het magazine Trends actuele fiscale onderwerpen met een kritische pen. 

Blijkbaar vindt men er geen Nederlands woord voor, want birdnesting is in 2022 als Engelstalig woord in de Van Dale doorgedrongen. Het woordenboek omschrijft het als “een vorm van co-ouderschap, waarbij gescheiden ouders beurtelings in een huis verblijven waar hun kinderen permanent wonen”. De kinderen blijven na een echtscheiding dus in het nest wonen; de ene week woont de ene ouder bij hen, de andere week de andere ouder. Bij een echtscheiding zijn kinderen vaak het grootste slachtoffer, ook op lange termijn. Daarom kan birdnesting in veel gevallen de beste regeling zijn, omdat het de onmacht van de kinderen na een scheiding iets minder pijnlijk maakt.

Het hof van beroep van Antwerpen moest zich onlangs uitspreken over de fiscale behandeling van het onderhoudsgeld dat een van de ouders betaalde voor de kinderen: was die betaling wel een aftrekbare besteding? Het wetboek bepaalt dat onderhoudsgeld slechts fiscaal aftrekbaar is als het wordt betaald voor iemand die geen deel uitmaakt van het gezin. Anders gezegd: er kan niets worden afgetrokken voor betalingen binnen het gezin. De vraag is of een kind dat in het nest blijft wonen nog deel uitmaakt van het gezin.

De Dienst Voorafgaande Beslissingen , of de zogenoemde rulingcommissie, had daar in 2023 een negatieve beslissing over genomen. Volgens de dienst is het eigen aan birdnesting dat de kinderen deel blijven uitmaken van het gezin van de persoon die het onderhoudsgeld betaalt. Die verdwijdert zich alleen tijdelijk uit het gezin, en dus blijft die nog altijd deel uitmaken van dat gezin. De uitkeringen mochten van de rulingcommissie dus niet worden afgetrokken.

Maar de rulingcommissie is geen rechter en kan dus nooit het laatste woord hebben. Dat komt toe aan de rechters. Maar dat het ook voor hen geen eenvoudig onderwerp is, blijkt uit het feit dat de rechtbank van eerste aanleg van Antwerpen in 2017 nog het standpunt van de rulingcommissie deelde, maar in 2024 een ander oordeel velde. Tegen dat laatste vonnis tekende de belastingadministratie beroep aan, maar die kreeg nu nul op het rekest.

De administratie beriep zich op het Hof van Cassatie, dat het gezin in 1977 definieerde als een feitelijke toestand die gekenmerkt wordt door een huiselijk samenleven en samenwonen, zonder dat tijdelijke onderbrekingen zijn uitgesloten. Alsxde ouder zich soms tijdelijk verwijdert, belet dat niet dat het gezin blijft bestaan. De kinderen vormen in die interpretatie de kern van het gezin.

Maar het hof meent dat er moeilijk sprake kan zijn van een bestendig samenwonen in de voormalige gezinswoning als de ene ouder die niet mag betreden als de andere ouder er is. Dat gaat verder dan een louter tijdelijke onderbreking van het gezinsleven: het is een fundamentele verbreking van de gezinssituatie. Volgens het hof van beroep van Antwerpen is het onderhoudsgeld dus wel degelijk aftrekbaar: de kinderen maken geen deel meer uit van het gezin van de ouder.

Het zijn wijze rechters die oude wetgeving flexibel toepassen op hedendaagse situaties. Toen ik mijn carrière in 1989 op een klein notariskantoor begon, werd in geen enkel echtscheidingsdossier over die techniek nagedacht, laat staan dat die werd toegepast. Toen de wetgever, lang voordien, die tekst schreef, had hij birdnesting dus absoluut niet voor ogen. De aftrek werd dus nooit expliciet uitgesloten. De rechter heeft terecht beslist dat als de ouder het huis niet vrijelijk kan betreden ofxer kan verblijven, er geen sprake kan zijn van een duurzaam gezin.

Mijn traditionele tip voor minister van Financiën Jan Jambon: ga niet naar het Hof van Cassatie, verduidelijk de wet. Dan kan ook de rulingcommissie, al dan niet in een andere samenstelling, zonder zorgen positief beslissen.